Roztocze Polskie i Ukraińskie


Mezoregiony Roztocza

Roztocze dzieli się na trzy mezoregiony: Roztocze Zachodnie, Środkowe i Południowe (zwane także Wschodnim, częściowo na terenie Ukrainy).
Zdjęcie poniżej wykonano w okolicy Batorza. To Roztocze Zachodnie.


Roztocze Zachodnie

Opis
Dominują tu suche i rozległe wierzchowiny, lasów niewiele. Roztocze Zachodnie zajmuje teren pomiędzy Kraśnikiem a Szczebrzeszynem i Zwierzyńcem. Bywa też nazywane lessowym, ponieważ pokrywa je gruba warstwa lessu. Zwyczajowo dzieli się je na Roztocze Gorajskie i Szczebrzeszyńskie, oddzielone od siebie szeroką doliną Gorajca. Charakterystyczne jest występowanie długich i suchych dolin, rozdzielających wzgórza. Najpiękniejsze są plątaniny ciągnących się na kilka kilometrów i głębokich na 20 metrów wąwozów i ich bocznych odgałęzień. Pomiędzy Szczebrzeszynem a Kawęczynkiem tworzą one potężny kompleks, zwany „Piekiełkiem”, chroniony w Szczebrzeszyńskim Parku Krajobrazowym. Wąwozowe zbocza porasta las grabowo-bukowy, a pozostałe tereny głównie las sosnowy. Jest to zarazem obszar najuboższy w lasy, zajmują one obecnie jedynie 10% powierzchni tej części Roztocza. Przyczyną takiego stanu jest masowa wycinka drzew przeprowadzana w celu pozyskania żyznej gleby pod uprawy rolnicze. Najwyższe wzniesienie Roztocza Zachodniego to Dąbrowa (344 m n.p.m.). Atrakcją jest zespół źródeł w Zaporzu - pomnik przyrody.
Na Roztoczu Zachodnim atrakcją jedyną w swoim rodzaju jest Szczebrzeszyn i to nie tylko z uwagi na pewnego chrząszcza, który ponoć brzmi tu w trzcinie (fotka jednego z jego pomników poniżej). Do dziś wokół rubku tego niewielkiego miasteczka zobaczyć można dwa kościoły, cerkiew i synagogę. Cóż lepiej świadczyć możę o wielokulurowości tej ziemi?

Od strony krajobrazowej warto poznać wysychające bagno Tałandy koło Panasówki, wzniesienie Dąbrowa koło Lipowca, a także niezwykłe "Piekiełko" - rozległy kompleks wąwozów rozciągający się pomiędzy Szczebrzeszynem, Kawęczynkiem, a Zwierzyńcem. Ciekawostką jest grupa odkrywek skalnych tzw. Gorajskie Skały. Wspomnieć warto także o malowniczym punkcie Roztocza Zachodniego - dobrze zachowanym grodzisku w Sąsiadce (Sutiejsk, na fotografii). Stąd blisko już do znanego sanktuarium św. Antoniego w Radecznicy. Wymienić warto też kościół we wsi Mokrelipie i ciekawy, położony na grodzisku, cmentarz w Batorzu.


Baza noclegowa
Baza noclegowa jest najlepiej rozwinięta w okolicy Zwierzyńca (powstało nawet Stowarzyszenie Kwaterodawców Gminy Zwierzyniec), wskazać trzeba także na kwatery agroturystyczne w okolicy Batorza. Poza tym funkcjonują schroniska turystyczne w Zwierzyńcu i Szczebrzeszynie.

Transport
Dojechać tu można koleją: do Kraśnika i Szastarki (stacje przy linii Lublin - Stalowa Wola Rozwadów, kursują szynobusy), a także do Szczebrzeszyna i Zwierzyńca (linia Zawada - Bełżec, sezonowe szynobusy).
W terenie kursują także liczne autobusy i busy. Największe znaczenie ma trasa Lublin - Biłgoraj (przez Frampol, Hutę Turobińską i Goraj), oraz Zamość - Zwierzyniec przez Szczebrzeszyn.


Roztocze Środkowe

Opis
To najbardziej znana częśc Roztocza. Popularne ośrodki turystyczne to: Susiec, Zwierzyniec, czy Krasnobród.
Roztocze Środkowe rozpościera się wzdłuż doliny rzeki Wieprz, pomiędzy Szczebrzeszynem i Zwierzyńcem a obniżeniem na linii Rebizanty - Narol - Lubycza Królewska. Od południa graniczy ono z Kotliną Sandomierską, od północy z Padołem Zamojskim. Roztocze Środkowe, zwane jest też Tomaszowskim i - z racji swego położenia - Centralnym. Geolodzy używają określenia wapienno-piaszczyste, ponieważ występują tu wapienie litotamniowe i piaskowce mioceńskie, natomiast brak jest pokrywy lessowej. Utworzono tu Krasnobrodzki Park Krajobrazowy. W krajobrazie dominują wierzchowiny zbudowane z opok kredowych, porozcinane rozległymi dolinami, nad którymi wznoszą się samotne wzgórza ostańcowe zbudowane z wapieni. Występują także wysokie, piaszczyste wydmy. Wyraźnie odznaczają się dwa poziomy zrównań na wysokości 310-320 m n.p.m. i 340-350 m n.p.m. Ponad nimi wznoszą się pagóry ostańcowe, z których najwyższa jest Wapielnia (386,2 m n.p.m.). Osobliwość stanowi góra Kamień koło Stanisławowa, na której szczycie znajdują się kilkumetrowe skałki o niezwykłych kształtach. Nieco mniejsze głazy odnaleźć można w rezerwacie Piekiełko (1,24 ha) koło Tomaszowa Lubelskiego.
Ciekawe są także duże kamieniołomy, np. w Józefowie (na fotografii), czy Nowinach.

Lasy zajmują na Roztoczu Środkowym ponad 40% powierzchni. Ich najcenniejsze partie, w tym bory jodłowe i buczyna karpacka, chronione są w Roztoczańskim Parku Narodowym (na fotce poniżej obszar ochrony ścisłej "Nart").

Starodrzew bukowo-jodłowy otaczany jest opieką także w rezerwatach: Debry (180 ha) koło Bondyrza, Św. Roch (202,60 ha) koło Krasnobrodu i Minokąt (23,47 ha) koło Narola. Stary las jodłowy podlega ochronie w rezerwacie Zarośle (64,02 ha) koło Ulowa. Projektowany jest kolejny rezerwat Lipie koło Narola. Szczególnie atrakcyjna jest krawędziowa część Roztocza Środkowego i Równiny Biłgorajskiej. Na płynących tu rzekach wytworzyły się serie niewielkich, malowniczych wodospadów. Są one chronione w rezerwatach przyrody: Czartowe Pole (80,51 ha), Szum (18,17 ha) i Nad Tanwią (74,03 ha). Stanowią one część Parku krajobrazowego Puszczy Solskiej (dolina rzeki Tanew na fotografii poniżej).

Warto odowiedzić drewniane kapliczki (najładniejsza w uroczysku św. Rocha k. Kranobrodu, w tym te postawione nad źródełkami (Krasnobród, Lipsko Polesie), zabytkowy modrzewiowy kościół i murowaną cerkiew w Tomaszowie Lubelskim, czy też prywatny skansen "Zagroda Guciów".

Baza noclegowa
Baza turystyczna jest na Roztoczu Środkowym wyjątkowo bogata, szczególnie w rejonie Józefowa, Krasnobrodu, Suśca i Zwierzyńca. Można liczyć na ośrodki wypoczynkowe i liczne kwatery agroturystyczne.

Transport
Dojechać tu można koleją: w weekend majowy i w wakacje kursują tu szynobusy Przewozów Regionalnych relacji Lublin - Zamość - Bełżec - Jarosław. Ofertę uzupełnia komunikacja autobusowa i busowa.


Roztocze Południowe (Wschodnie), część polska

Opis
W istocie jest to płd.-wsch. część Roztocza. Klimaty tu niemal takie jak w Beskidzie Niskim: zalesione wzgórza, zagubione w lasach zarastające wioski, stare przydrożne kapliczki i cerkwie. Wśród tych drewnianych wymieńmy cerkwie w Hrebennem, Woli Wielkiej i Radrużu. Jest to zarazem teren zaludniony w niewielkim stopniu, jeden z najcichszych i najspokojniejszych w kraju.
Roztocze Południowe dzieli się na Rawskie, Janowskie i Lwowskie. W granicach Polski znajduje się tylko część Roztocza Rawskiego, zajmująca obszar pomiędzy miejscowościami: Narol - Bełżec Hrebenne - Horyniec. Podobnie jak w przypadku Roztocza Środkowego, również Roztocze Wschodnie ma charakter wapienno-piaszczysty, jest jednak mniej rozczłonkowane. Tutaj także znajdują się najwyższe wzniesienia. W części polskiej wspiąć się można na wysokość ok. 390 m n.p.m.: (Krągły i Długi Goraj, Wielki Dział).
Za najwyższe wzniesienie polskiej części Roztocza uważa się obecnie Długi Goraj (391,5 m n.p.m.) na Roztoczu Rawskim. Znajdują się one na terenie Południoworoztoczańskiego Parku Krajobrazowego. Krągły i Długi Goraj mają charakter ostańcowy, wyraźnie odcinają się od otoczenia niczym wysokie kopce. Teren ten charakteryzuje duża lesistość wynosząca ponad 60%. Wyjątkowe są buczyny z płatami barwinka pospolitego. Spotkać można także lasy jodłowe. Ciekawe są rezerwaty przyrody Źródła Tanwi (186 ha) koło Huty Złomy, Młyńska Góra z buczyną karpacką koło Hrebennego oraz chroniące jałowce: Sołokija (7,43 ha) w Dziewięcierzu i Jałowce Lubyckie koło Huty Lubyckiej. Planowane są kolejne rezerwaty: Jedlina, Dublen, Buczyna Horyniecka, Dahany, Kierniczki, Prusie i Monasterz.
Ciekawostką są liczne schrony bojowe, należące do tzw. Linii Mołotowa (jeden z nich pokazuje fotka).

Roztocze Południowe charakteryzuje unikalny turystyczny klimat: wzgórza, zagubione w lesie osady, kapliczki, krzyże, pustelnia Brata Alberta oraz malownicze cerkwie (drewniane i murowane). Poniżej jedna z cerkwi, ta z Woli Wielkiej.

Baza noclegowa
Można skorzystać z noclegu w szkołach podstawowych w Hrebennem, Hucie Lubyckiej i Werchracie. W tej ostatniej można także zatrzymać się w Diecezjalnym Ośrodku Rekolekcyjno-Oazowym. Poza tym w Horyńcu (uzdrowisko!) funkcjonują niewielkie hoteliki, dość liczne są także gospodarstwa agroturystyczne.

Transport
Dojechać można tu koleją. Szynobusy Przewozów Regionalnych kursują całorocznie na trasie Jarosław - Horyniec, ponadto w weekend majowy i wakacje uruchamiane są szynobusy relacji Lublin - Zamość - Horyniec - Jarosław. Ofertę uzupełniają autobusy i busy. Ważny węzeł komunikacyjny stanowi pobliski Lubaczów.


Roztocze Południowe (Wschodnie), część ukraińska

Opis
Roztocze Południowe (Wschodnie) dzieli się na Rawskie, Janowskie i Lwowskie. Niemal w całości (poza fragmentem Roztocza Rawskiego) znajduje się na Ukrainie. Podobnie jak w przypadku Roztocza Środkowego, również Roztocze Wschodnie ma charakter wapienno-piaszczysty, jest jednak mniej rozczłonkowane. Tutaj także znajdują się najwyższe wzniesienia, przy czym o ile po stronie polskiej wspiąć się można na wysokość ok. 390 m n.p.m., to w części ukraińskiej będzie to nawet nieco powyżej 400 m n.p.m. (Czartowska Skała i Wysoki Zamek).
W rejonie Iwano-Frankowa (dawnego Janowa) utworzono Jaworowski Park Narodowy i rezerwat Roztocze.
Fotogragia pokazuje bardzo malownicze okolice wsi Dąbrowa (Dubrowycza).

Roztocze Ukraińskie ma status Swiatowego Rezerwatu Biosfery UNESCO, który docelowo ma objąc obszar całego Roztocza po obu stronach granicy.
Wśród atrakcji wspomnieć trzeba o długiej jaskini w Stradczu, grotach i źródełku w Krechowie czy o Janowskim Stawie. Od strony kulturowej najciekawszy jest Lwów - miasto wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO, ale warto zwrócić uwagę także na inne miejsca, takie jak Żółkiew. Malowniczo wpisują się w krajobraz liczne cerkwie: drewniane (jak ta w Potyliczu) i murowane (jak monastyr w Krechowie z ikoną Matki Bożej Werchrackiej). Atrakcją jedyną w swoim rodzaju jest jaworowski poligon, który okresowo można zwiedzać.
Najwyższe wzniesienia tej części Roztocza to: Wysoki Zamek (rozciągająca się stąd panorama nie ma sobie równej na całym Roztoczu) i Czartowska Skała. Według najnowszych pomiarów, Wysoki Zamek ma wysokość 409,5 m n.p.m. (jednak jego szczyt został sztucznie nadsypany), a Czartowska Skała 409 m n.p.m. (nie znajdziemy tu jednak pojedynczej skały, a cały kompleks potężnych bloków kamiennych).
Ogromną atrakcją tej części Roztocza są liczne i czynne cerkwie z zachowanymi pięknymi ikonastasami. Szczególne miejsce wśród nich zajmuje cerkiew w Potyliczu (na zdjęciu).

Baza noclegowa
Najwięcej kwater i hoteli znaleźć można we Lwowie. Poza tym są jeszcze hoteliki w Żółkwi i Rawie Ruskiej. Można skorzystać także z obiektów sanatoryjnych w Niemirowie i Szkle. Niezły poziom prezentuje Ośrodek Ukraińskiego Ministerstwa Skarbu w Majdanie koło Fijny. Agroturystyka słabo rozwinięta, ale wszędzie zawsze można zapytać o nocleg.

Transport
Dojechać można tu przez drogowe przejścia graniczne, oraz koleją. Z roztoczańskiego punktu widzenia najważniejsze jest przejście graniczne w Hrebennem (dostępne dla autobusów i samochodów). Lokalnie na Ukrainie warto skorzystać z linii Rawa Ruska - Żólkiew - Lwów. Pociągi jeżdżą tu wolno, ale trasa jest bardzo ciekawa, szczególnie na odcinku Żółkiew - Lwów. Ważne są także busy (tzw. "marszrutki"), które docierają nawet do najmniejszych miejscowości.



Copyright (c) 1994-2014 Artur Pawłowski - Kontakt. Materiały zawarte w tym serwisie chronione są prawem autorskim. W przypadku cytowania tekstów i kopiowania zdjęć prosze podać źródło (strona Roztocze Polskie i Ukraińskie, roztocze24.info).
Design by Paweł Pawłowski - pawlowskipawel.pl

a