{"id":866,"date":"2016-02-20T19:20:08","date_gmt":"2016-02-20T19:20:08","guid":{"rendered":"http:\/\/roztocze24.info\/tematy-2\/przyroda\/wodospady_roztocza\/"},"modified":"2023-04-03T19:23:55","modified_gmt":"2023-04-03T17:23:55","slug":"wodospady_roztocza","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/roztocze24.info\/?page_id=866","title":{"rendered":"Wodospady zwane szumami"},"content":{"rendered":"\n

czyli rzecz o roztocza\u0144skich rezerwatach krajobrazowych i nie tylko…<\/h4>\n\n\n\n

Wyst\u0119puj\u0105ce w dolinach roztocza\u0144skich rzek ma\u0142e wodospady zwane s\u0105 lokalnie szumami<\/strong>, szypotami, sopotami lub porohami. Ich historia si\u0119ga trzeciorz\u0119du. Wtedy to nast\u0105pi\u0142o wyd\u017awigni\u0119cie wy\u017cynnego obszaru Roztocza, przy jednoczesnym obni\u017ceniu Kotliny Sandomierskiej. Na granicy obu krain powsta\u0142a linia sp\u0119ka\u0144 tektonicznych w postaci skalnych uskok\u00f3w. To s\u0105 w\u0142a\u015bnie dzisiejsze szumy, ubarwiaj\u0105ce dna prze\u0142omowych odcink\u00f3w m.in. Jelenia, Tanwi, Sopotu i Szumu w kraw\u0119dziowej cz\u0119\u015bci Roztocza.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
W rezerwacie Nad Tanwi\u0105<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Kraw\u0119d\u017a Roztocza<\/strong>, kt\u00f3ra bardzo wyra\u017anie zaznacza si\u0119 w terenie, jest fragmentem biegn\u0105cej t\u0119dy jednej z najwa\u017cniejszych granic geologicznych pomi\u0119dzy fa\u0142dow\u0105 Europ\u0105 Zachodni\u0105 i p\u0142ytow\u0105 Europ\u0105 Wschodni\u0105. Jest to zarazem jedna z najlepiej rozpoznawalnych w terenie granic fizycznogeograficznych w Polsce. Prze\u0142omowe odcinki Tanwi i Jelenia zosta\u0142y wyci\u0119te w g\u00f3rnokredowych ska\u0142ach w\u0119glanowych, a dolina rzeki Szum r\u00f3wnie\u017c w gezach z tego okresu (mastrycht) oraz na niewielkim odcinku tak\u017ce w wapieniach trzeciorz\u0119dowych (miocen). Natomiast Sopot i Niepryszka p\u0142yn\u0105 w r\u00f3\u017cnego rodzaju wapieniach, zlepie\u0144cach, piaskowcach trzeciorz\u0119dowych, a tak\u017ce – na niewielkim odcinku – w\u015br\u00f3d ska\u0142 kredowych.<\/p>\n\n\n\n

Wodospady na Tanwi<\/strong> wyst\u0119puj\u0105 w kilku seriach, z kt\u00f3rych dwie najbardziej znane znajduj\u0105 si\u0119 w okolicy wsi Rebizanty. Id\u0105c od strony mostu i szosy Susiec – Cieszan\u00f3w, napotyka si\u0119 najpierw tylko kilka wodospad\u00f3w, a po przej\u015bciu przez \u0142\u0105k\u0119 dochodzi si\u0119 do najwi\u0119kszej i najd\u0142u\u017cszej serii, ci\u0105gn\u0105cej si\u0119 na przestrzeni 400 m i licz\u0105cej a\u017c 24 progi. Ich wysoko\u015b\u0107 nie przekracza ok. 50 cm, a kierunki przebiegu NW-SE (azymuty) mieszcz\u0105 si\u0119 w przedziale 140-160\u00b0, zasadniczo prostopadle do nurtu Tanwi. Utworzono tu krajobrazowy rezerwat przyrody Nad Tanwi\u0105<\/em><\/a><\/strong>. Przez jego teren prowadzi \u015bcie\u017cka dydaktyczna (znaki czerwone<\/em>), a ponadto szlaki turystyczne: Szum\u00f3w (niebieski<\/em>), oraz Po\u0142udniowy (\u017c\u00f3\u0142ty<\/em>).<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Rezerwat Nad Tanwi\u0105<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Szumy na rzece Sopot<\/strong> tworz\u0105 dwie serie. Pierwsza, mniejsza i mniej efektowna, znajduje si\u0119 nieopodal szosy we wsi Nowiny. Wodospady tworz\u0105 tu d\u0142ug\u0105 na 110 m seri\u0119, nie przekraczaj\u0105 przy tym 50 cm wysoko\u015bci. O wiele ciekawsza jest druga seria, znajduj\u0105ca si\u0119 w pobli\u017cu miejscowo\u015bci Hamernia. To w\u0142a\u015bnie tu utworzono krajobraz rezerwat przyrody Czartowe Pole<\/em><\/a><\/strong>. Rzeka tworzy w tym miejscu odcinek prze\u0142omowy o d\u0142ugo\u015bci przekraczaj\u0105cej 1 km, a jej wci\u0119cie jest najwi\u0119ksze w por\u00f3wnaniu z pozosta\u0142ymi dolinami rzek i potok\u00f3w strefy kraw\u0119dziowej Roztocza. Szumy s\u0105 tu przy tym nieco bardziej dzikie<\/em> ni\u017c na Tanwi, bardziej postrz\u0119pione, nieregularne. S\u0105 te\u017c wy\u017csze, najokazalszy z nich przekracza wysoko\u015b\u0107 1 m. Specyficzn\u0105 atrakcj\u0119 stanowi\u0105 ruiny murowanej papierni, wzniesionej niegdy\u015b bezpo\u015brednio na brzegu rzeki. W rezerwacie wytyczono niebiesk\u0105<\/em> \u015bcie\u017ck\u0119 dydaktyczn\u0105, a obecnie tak\u017ce pieszy szlak czerwony<\/em> (pi\u0119knie przygotowana dr\u00f3\u017cka nad sam\u0105 rzek\u0105, tzw. \u015bcie\u017cka dolna).<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Rezerwat Czartowe Pole<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Mniejsza seria wodospad\u00f3w na<\/strong> Sopocie<\/strong> znajduje si\u0119 w Nowinach<\/strong>, do\u015b\u0107 blisko Hamerni.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Szumy w Nowinach<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Na rzece Szum<\/strong> (ju\u017c sama nazwa wskazuje na obecno\u015b\u0107 w dolinie rzeki szum\u00f3w) skalne progi spotka\u0107 mo\u017cna poni\u017cej uj\u015bcia Miedzianki, na d\u0142ugo\u015bci ok. 300 m. Azymuty wodospad\u00f3w wynosz\u0105 tu 125-145\u00b0. W prze\u0142omowym odcinku rzeki dolina wyra\u017anie si\u0119 zw\u0119\u017ca, miejscami opada stromo po obu stronach bezpo\u015brednio do w\u00f3d Szumu. Obszar ten chroniony jest jako krajobrazowy rezerwat przyrody Szum<\/a><\/strong>. Wyznakowano w nim niebiesk\u0105<\/em> \u015bcie\u017ck\u0119 poznawcz\u0105, a jego obrze\u017cem prowadzi ponadto szlak czerwony<\/em> Kraw\u0119dziowy. Jaki\u015b czas temu zadomowi\u0142y si\u0119 tam bobry, poziom wody uleg\u0142 podwy\u017cszeniu i… cz\u0119\u015b\u0107 wodospad\u00f3w zosta\u0142a zakryta<\/em>.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Rezerwat Szum<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Progi na Niepryszce<\/strong> s\u0105 ma\u0142o znane, po raz pierwszy opisano je w pracy B. Czarneckiej i B. Ja\u0144ca Prze\u0142omy rzeczne Roztocza<\/em> (Lublin 2002). S\u0105 one niewielkie, o wysoko\u015bci ok. 20-30 cm, a znajduj\u0105 si\u0119 pomi\u0119dzy zalewem w J\u00f3zefowie (nieopodal szosy J\u00f3zef\u00f3w – Aleksandr\u00f3w) a przysi\u00f3\u0142kiem Futym\u00f3wka.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Szumy na Niepryszcze w J\u00f3zefowie<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Wodospad na Potoku \u0141osinieckim<\/strong> odnale\u017a\u0107 mo\u017cna nieopodal drewnianego m\u0142yna w Rybnicy. Trafimy tu szos\u0105 prowadz\u0105c\u0105 z Su\u015bca w kierunku Cieszanowa. Docieramy do mostu na Potoku \u0141osinieckim. St\u0105d mo\u017cna doj\u015b\u0107 do m\u0142yna drog\u0105 poln\u0105 odbiegaj\u0105c\u0105 od szosy na zach., jeszcze przed mostem. Na skraju lasu skr\u0119camy w kolejn\u0105 drog\u0119 w lewo – ju\u017c prosto do m\u0142yna. Obserwacja progu z tej strony jest jednak do\u015b\u0107 niewygodna, ale doj\u015bcie do niego z drugiego brzegu utrudniaj\u0105 chaszcze. Wodospad w rzeczywisto\u015bci jest mniejszy. Na zdj\u0119ciu wida\u0107 r\u00f3wnie\u017c sztuczn\u0105 konstrukcj\u0119 spi\u0119trzaj\u0105c\u0105 wod\u0119 przy m\u0142ynie. Obecnie jest ona cz\u0119\u015bciowo rozebrana.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Wodospad w Rybnicy k. Su\u015bca<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Wspomnie\u0107 trzeba tak\u017ce o wodospadach na potoku Jele\u0144<\/strong>, najwi\u0119kszy – i najpi\u0119kniejszy – z nich ma ok. 1,5 m. Zobaczy\u0107 go mo\u017cna, w\u0119druj\u0105c z Su\u015bca niebieskim<\/em> szlakiem Szum\u00f3w lub prowadz\u0105cym na tym odcinku t\u0105 sam\u0105 tras\u0105 \u017c\u00f3\u0142tym<\/em> szlaku Po\u0142udniowym.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Wodospad na potoku Jele\u0144 k. Su\u015bca<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Wysoki na 2 m obiekt znajduje si\u0119 we wsch. cz\u0119\u015bci doliny potoku Dublen<\/strong> ko\u0142o Nowin Horynieckich (mniejszy tak\u017ce w zach. cze\u015bci doliny), odnaleziony przez Grup\u0119 Eksplorator\u00f3w Roztocza Po\u0142udniowego (GERP). Przep\u0142yw wody tu stosunkowo niewielki, ale szum w ka\u017cdym razie s\u0142ycha\u0107.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Wodospad na Dublenie k. Nowin Horynieckich<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Kolejny ciekawy obiekt to wodospad na R\u00f3\u017ca\u0144cu<\/strong> k. P\u0142azowa. Znajduje si\u0119 w \u015brodku lasu i nie prowadzi do niego \u017caden szlak.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Wodospad na R\u00f3\u017ca\u0144cu k. P\u0142azowa<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Nast\u0119pny ciekawy obiekt odnajdziemy przy ruinie m\u0142yna w \u0141\u00f3wczy, bardzo blisko szosy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wodospad przy dawnym m\u0142ynie w \u0141\u00f3wczy<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

No i jeszcze sztuczny<\/em> wodospad, kt\u00f3ry niegdy\u015b obs\u0142ugiwa\u0142 m\u0142yn w Polance Horynieckiej<\/strong>.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Wodospad m\u0142y\u0144ski w Polance Horynieckiej<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Bywa te\u017c tak, \u017ce pracowite bobry spi\u0119trz\u0105 wod\u0119 i wodospad nam znika. Tak sta\u0142o si\u0119 z malutkim wodospadem w Hrymakach<\/strong> na dop\u0142ywie Brusie\u0144ki. On tam jeszcze jest, ale niestety zalany. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Hrymaki – gdzie\u015b tu pod wod\u0105 jest wodospad…<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Ponadto wodospady mo\u017cna znale\u017a\u0107 jeszcze na niekt\u00f3rych innych potokach i rzekach Roztocza. S\u0105 one jednak albo bardzo niewielkie, albo ska\u0142a jest, ale wody przez ni\u0105 p\u0142ynie bardzo ma\u0142o (np. Kaskady Sopotu ko\u0142o Dziewiecierza).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

czyli rzecz o roztocza\u0144skich rezerwatach krajobrazowych i nie tylko… Wyst\u0119puj\u0105ce w dolinach roztocza\u0144skich rzek ma\u0142e wodospady zwane s\u0105 lokalnie szumami, szypotami, sopotami lub porohami. Ich historia si\u0119ga trzeciorz\u0119du. Wtedy to nast\u0105pi\u0142o wyd\u017awigni\u0119cie wy\u017cynnego obszaru Roztocza, przy jednoczesnym obni\u017ceniu Kotliny Sandomierskiej. Na granicy obu krain powsta\u0142a linia sp\u0119ka\u0144 tektonicznych w postaci skalnych uskok\u00f3w. To s\u0105 w\u0142a\u015bnie … Czytaj dalej \u201eWodospady zwane szumami\u201d<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":833,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-866","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/roztocze24.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/866","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/roztocze24.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/roztocze24.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/roztocze24.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/roztocze24.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=866"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/roztocze24.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/866\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8499,"href":"https:\/\/roztocze24.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/866\/revisions\/8499"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/roztocze24.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/833"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/roztocze24.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=866"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}