Na Roztocze koleją

Kilka słów wprowadzenia

Pierwszą linię kolejową otwarto na naszych ziemiach w 1842 r. Była to trasa Wrocław – Oława.  Z roztoczańskiego punktu widzenia pewne znaczenie miała otwarta w 1876 roku (lub 1877 r.). kolej nadwiślańska łącząca Warszawę z Lublinem i Chełmem.  23 października 1887 r. doprowadzono do Bełżca linię ze Lwowa, właściwie była to jedynie odnoga funkcjonującej od 1884 r. trasy Jarosław – Sokal. W późniejszym okresie planowano połączenie Bełżca z Koleją Nadwiślańską, trasa miała prowadzić przez Tomaszów Lubelski. W 1901 r. linia ta została awansem zaznaczona na rosyjskiej mapie, ale w rzeczywistości do jej budowy nie doszło.

W 1914 r. powstała kolejka carska Chełm – Krasnystaw – Zamość – Obrocz – Zwierzyniec – Biłgoraj. W 1915 r. przebudowana już przez Austriaków, którzy zmienili też jej przebieg. Powstały wąskotorówki Zwierzyniec – Biłgoraj i Bełżec – Tomaszów Lubelski – Zamość – Krasnystaw – Trawniki.  Także Austriacy rok później wybudowali, przecinającą Roztocze Środkowe, normalnotorową linię kolejową z Rejowca do Bełżca (odgałęzienie kolei nadwiślańskiej),  a także szlak Zamość – Hrubieszów – Włodzimierz Wołyński. W tej sytuacji wąskotorówka Bełżec – Trawniki straciła znaczenie i została skasowana,  pozostała jednak nadal wąskotorówka Zwierzyniec – Biłgoraj. 

W 1919 r., już w wolnej Polsce, planowano zbudowanie linii Lubycza Królewska – Tomaszów Lubelski – Zamość, dotychczasowa trasa przez Bełżec miała zostać utrzymana jako linia lokalna. Projekt ten nie został zrealizowany.

Latem 1930 r. po podstawowej trasie Rejowiec – Zawada – Bełżec – Rawa Ruska kursowały trzy pary pociągów  (w tym dwa relacji Warszawa – Lwów), ponadto na szlaku była jeszcze para pociągów Zamość – Zwierzyniec, oraz dwie pary pociągów Bełżec – Rawa Ruska (jeden z nich kursował jednak tylko w dni nauki szkolnej). Podróż pomiędzy Rejowcem a Bełżcem trwałą ok. 4 1/2 godziny. W 1939 r.  podróż tą trasą trwała już tylko 4 godziny. W letnim rozkładzie jazdy na ten rok także odnajdziemy trzy pary pociągów, w tym jeden o charakterze przyspieszonym (ale w praktyce tylko na odcinku Lwów – Rawa Ruska). 

W okresie II wojny światowej Niemcy zbudowali kolejkę Lipa – Łążek Ordynacki, później przedłużoną aż do Biłgoraja (ale na krótko). Zdjęcia z odcinka Lipa – Łążek Ordynacki, z czasów funkcjonowania kolejki, zobacz tu.

Po wojnie nowe granice Polski wymusiły budowę łącznikowego odcinka Hrebenne – Werchrata i jednocześnie likwidację odcinka Hrebenne – Rawa Ruska. W latach 90. XX w. uruchomiono go ponownie, tędy wiedzie wszak najkrótsza droga żelazna pomiędzy Warszawą a Lwowem (z przesiadką w Rawie Ruskiej).  Z uwagi na dewastację wagonów na granicy połączenie z Rawą skasowano jednak w 2006 r.

Ważne było zbudowanie w latach 70. XX w. linii Zwierzyniec – Stalowa Wola (w miejsce starej wąskotorówki do Biłgoraja), wtedy przeprowadzono także budowę głośnej Linii Hutniczej Szerokotorowej  (LHS).

Obecnie całorocznie kursują szynobusy Przewozów Regionalnych w relacji Lublin – Rejowiec – Zawada – Zamość. Ponadto w sezonie (weekend majowy i wakacje) codziennie przewidziano kursy szynobusów relacji Lublin – Bełżec, a w weekendy Zamość – Bełżec – Jarosław – Rzeszów i Lublin – Bełżec – Jarosław.

Ze zmiennym szczęściem kursuje także pociąg pospieszny PKP Intercity Hetman. Obecna jego relacja to Wrocław – Rzeszów – Zamość – Hrubieszów.

Nowością z 2019 r. jest pociąg pospieszny Zamoyski relacji Piła – Warszawa – Lublin – Zamość. To jedyny, jak na razie, skład pasażerski wykorzystujący kolejową obwodnicę Rejowca.

Dla prawdziwych kolejowych koneserów wyzwaniem pozostaje pokonanie tak dużej, jak i małej pętli kolejowej. Największym utrudnieniem jest fakt, że trasa Zwierzyniec – Bełżec – Horyniec dostępna jest tylko sezonowo. Ale wszak dla chcącego nic trudnego!

Duża  kolejowa  pętla roztoczańska obejmuje trasę: Lublin – Rejowiec – Zawada – Zwierzyniec – Hrebenne – Horyniec Zdrój – Lubaczów – Munina – Przeworsk – Leżajsk – Stalowa Wola Rozwadów – Kraśnik – Lublin, liczy  470 km.

Mała  kolejowa  pętla roztoczańska  wykorzystuje skrót prowadzący przez Puszczę Solską ze Stalowej Woli do Zwierzyńca. Jej pełna trasa to: Lublin – Kraśnik –  Stalowa Wola Rozwadów – Biłgoraj – Zwierzyniec – Zawada – Rejowiec – Lublin, 310 km.

Zapraszam do kolejowej podróży na Roztocze!